Co dzieje się z Fundacją Rodzinną, gdy fundator lub beneficjent ogłasza upadłość?

Czy Fundacja Rodzinna chroni majątek przed skutkami upadłości?
To jedno z najczęściej zadawanych pytań przez przedsiębiorców planujących sukcesję majątku. Odpowiedź nie jest jednak prosta. Samo ogłoszenie upadłości fundatora lub beneficjenta nie powoduje automatycznie utraty bytu Fundacji Rodzinnej, ale może wywołać bardzo istotne skutki zarówno dla samej fundacji, jak i dla postępowania upadłościowego.

W praktyce wszystko zależy od tego:

• kto ogłasza upadłość,
• kiedy doszło do wniesienia majątku do fundacji,
• jakie prawa zachował fundator,
• jakie świadczenia przysługują beneficjentowi,
• oraz czy syndyk będzie mógł zakwestionować wcześniejsze czynności.

To właśnie te elementy decydują o bezpieczeństwie majątku.

Upadłość fundatora – czy Fundacja Rodzinna jest zagrożona?

To zdecydowanie najciekawszy i jednocześnie najbardziej złożony przypadek.

Wielu przedsiębiorców zakłada Fundację Rodzinną z myślą o sukcesji i ochronie rodzinnego majątku. Należy jednak pamiętać, że Fundacja Rodzinna nie jest “schronieniem” przed odpowiedzialnością za już istniejące długi.

Po wniesieniu mienia do fundacji właścicielem majątku staje się Fundacja Rodzinna jako odrębna osoba prawna. Fundator przestaje być właścicielem wniesionych składników majątku. Wynika to wprost z konstrukcji ustawy o fundacji rodzinnej.

To jednak nie oznacza, że wierzyciele zawsze tracą możliwość zaspokojenia swoich roszczeń.

Syndyk może badać wcześniejsze czynności fundatora

Jeżeli po ustanowieniu Fundacji Rodzinnej fundator ogłosi upadłość, syndyk będzie analizował czynności dokonane przed ogłoszeniem upadłości.

Szczególne znaczenie mają przepisy Prawa upadłościowego dotyczące bezskuteczności czynności prawnych dokonanych z pokrzywdzeniem wierzycieli.

Jeżeli wniesienie majątku do Fundacji Rodzinnej nastąpiło w okresie poprzedzającym upadłość i doprowadziło do pokrzywdzenia wierzycieli, syndyk może próbować doprowadzić do uznania takiej czynności za bezskuteczną wobec masy upadłości.

W praktyce oznacza to możliwość dochodzenia powrotu określonych składników majątku do masy upadłości lub dochodzenia ich równowartości zgodnie z mechanizmami przewidzianymi w Prawie upadłościowym. Dlatego Fundacja Rodzinna nie powinna być tworzona wyłącznie jako sposób na “ucieczkę z majątkiem”

Czy fundator odpowiada za zobowiązania Fundacji?

Nie.

Ustawa jednoznacznie wskazuje, że:

Fundator nie odpowiada za zobowiązania Fundacji Rodzinnej.

Działa to również w drugą stronę.

Co do zasady majątek fundacji nie staje się automatycznie majątkiem fundatora tylko dlatego, że ogłosił on upadłość.

Nie oznacza to jednak pełnej ochrony przed działaniami syndyka, jeżeli wcześniej doszło do działań naruszających prawa wierzycieli.

Czy prawa fundatora wchodzą do masy upadłości?

To zagadnienie budzi obecnie najwięcej dyskusji wśród praktyków.

Prawa fundatora mają bowiem bardzo specyficzny charakter.

Ustawa stanowi, że:

• prawa i obowiązki fundatora są niezbywalne,
• fundator może wykonywać określone uprawnienia przewidziane w statucie,
• może także powierzyć wykonywanie części swoich uprawnień innej osobie.

Ponieważ prawa fundatora nie mają klasycznego charakteru majątkowego, nie można automatycznie przyjąć, że syndyk przejmuje wszystkie kompetencje fundatora.

Zakres ewentualnego wykonywania tych praw przez syndyka będzie zależał od charakteru konkretnych uprawnień oraz zapisów statutu Fundacji Rodzinnej. W praktyce może to prowadzić do sporów interpretacyjnych.

Upadłość beneficjenta – sytuacja wygląda inaczej

Znacznie prostsza jest sytuacja beneficjenta.

Beneficjent nie jest właścicielem majątku Fundacji Rodzinnej.

Przysługuje mu natomiast prawo do świadczeń określonych w statucie lub wynikających z decyzji organów fundacji.

Świadczeniami mogą być między innymi:

• pieniądze,
• nieruchomości,
• rzeczy ruchome,
• prawa majątkowe,
• finansowanie kosztów utrzymania lub edukacji.

Czy syndyk może przejąć świadczenia beneficjenta?

Tak.

Jeżeli beneficjent ogłasza upadłość, jego wierzytelności i prawa majątkowe co do zasady wchodzą do masy upadłości.

Oznacza to, że świadczenia należne beneficjentowi mogą zostać skierowane do masy upadłości i służyć zaspokojeniu wierzycieli.

Nie oznacza to jednak, że syndyk przejmuje majątek samej Fundacji Rodzinnej.

Przejmuje jedynie prawa przysługujące konkretnemu beneficjentowi. To bardzo istotna różnica.

Czy można wykreślić beneficjenta z listy beneficjentów?

Nie zawsze.

Wiele zależy od treści statutu.

Niektóre statuty przewidują możliwość:

• utraty statusu beneficjenta,
• zawieszenia wypłat,
• zmiany kolejności świadczeń,
• uzależnienia wypłat od określonych warunków.

Jeżeli jednak prawo do świadczenia już powstało, jego pozbawienie wyłącznie z powodu ogłoszenia upadłości może okazać się nieskuteczne wobec wierzycieli.

Dlatego sposób skonstruowania statutu ma ogromne znaczenie również z punktu widzenia późniejszego postępowania upadłościowego.

Czy sama Fundacja Rodzinna może ogłosić upadłość?

Tak.

Fundacja Rodzinna jest odrębną osobą prawną i może prowadzić działalność gospodarczą w zakresie przewidzianym ustawą.

Jeżeli stanie się niewypłacalna, może zostać objęta postępowaniem upadłościowym.

Ustawa o fundacji rodzinnej przewiduje, że rozwiązanie fundacji następuje dopiero po zakończeniu postępowania upadłościowego i wykreśleniu jej z rejestru fundacji rodzinnych. Jeżeli jednak postępowanie zakończy się pełnym zaspokojeniem wierzycieli, zatwierdzeniem układu, zostanie umorzone lub uchylone, fundacja nie ulega rozwiązaniu.

Najczęstsze błędne przekonania

Mit 1. Wniesienie majątku do Fundacji Rodzinnej zawsze chroni go przed wierzycielami.

Nie. Jeżeli czynność została dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, syndyk może próbować ją zakwestionować na podstawie przepisów Prawa upadłościowego.

Mit 2. Upadłość fundatora oznacza koniec Fundacji Rodzinnej.

Nie. Fundacja nadal istnieje jako odrębna osoba prawna.

Mit 3. Beneficjent traci cały majątek Fundacji.

Nie. Do masy upadłości mogą wejść jego prawa do świadczeń, ale nie majątek należący do Fundacji Rodzinnej.

Mit 4. Statut nie ma większego znaczenia.

To jeden z najczęściej popełnianych błędów. Dobrze przygotowany statut może znacząco ograniczyć późniejsze problemy interpretacyjne i organizacyjne.

Podsumowanie

Fundacja Rodzinna stanowi skuteczne narzędzie sukcesji i zarządzania majątkiem, ale nie została stworzona jako mechanizm pozwalający uniknąć odpowiedzialności wobec wierzycieli.

Ogłoszenie upadłości fundatora nie powoduje automatycznego przejęcia majątku Fundacji Rodzinnej przez syndyka, jednak czynności polegające na wniesieniu majątku do fundacji mogą zostać poddane szczegółowej ocenie pod kątem ochrony wierzycieli. Z kolei w przypadku upadłości beneficjenta zasadnicze znaczenie ma zakres jego praw do świadczeń z fundacji, które mogą wejść do masy upadłości.

Dla przedsiębiorców planujących sukcesję oznacza to jedno: Fundację Rodzinną warto tworzyć odpowiednio wcześnie jako element długofalowej strategii rodzinnej i biznesowej, a nie dopiero wtedy, gdy pojawiają się problemy finansowe. Tylko takie podejście pozwala wykorzystać jej potencjał zgodnie z celem ustawy i ograniczyć ryzyko późniejszych sporów z wierzycielami lub syndykiem.